Zarządzanie przez Cel, czy Zarządzanie przez Wartości?

W świecie szybkich zmian w gospodarce i dużej niestabilności, niestabilność dotyczy nie tylko stanu gospodarki i wyników poszczególnych firm, ale również wielu koncepcji i paradygmatów o kluczowym znaczeniu dla budowania współczesnego myślenia o strategiach i mechanizmach rozwoju.

Trudno dzisiaj przewidzieć sytuację w poszczególnych segmentach rynku w perspektywie nie tylko kilku lat, ale wręcz kilku miesięcy. W tej sytuacji klasyczne myślenie o stosowaniu Zarządzania przez Cele, jako podstawowego podejścia do zarządzania efektami w firmie może nie przynosić oczekiwanych rezultatów. W szybko zmieniającym się otoczeniu bardzo łatwo może się okazać, że postawione cele są albo zbyt trudne do wykonania i powodują frustrację u pracowników, albo są zbyt łatwe do osiągnięcia, co sprzyja demotywacji pracowników. W wielu przypadkach faktyczny wpływ pracowników na wyniki jest bardzo ograniczony – na przykład na wyniki sprzedaży piwa dużo większy wpływ może mieć upalne lato i liczba imprez sportowych, niż wysiłki osób odpowiedzialnych w firmie za wyniki sprzedaży.

Zarządzanie przez Cele w coraz mniejszym stopniu jest używane w innej dziedzinie mającej sporo wspólnego z zarządzaniem, a mianowicie w sporcie. W sporcie coraz więcej sportowców jako cel stawia sobie nie tyle osiągnięcie konkretnego miejsca na podium, czy rekordowego wyniku ilościowego mierzonego w sekundach lub kilogramach, ale dobry bieg, rzut, czy rozegranie dobrego meczu. Bardzo dobry bieg w przypadku biegacza z całą pewnością może przynieść medal i pierwsze miejsce na podium, ale w tym podejściu wpływ osoby na osiągnięcie oczekiwanego rezultatu może być bardziej oczywisty i być mniej stresujący niż sformułowanie celu jako bycie szybszym od innych.

Klasyczne podejście do Zarządzania przez Cele może skutecznie ukierunkowywać energię menedżerów i pomaga w łączeniu zarządzania wynikami na poziomie całej firmy z zarządzaniem wynikami na poziomie poszczególnych komórek organizacyjnych. Jednakże w tym podejściu koncentrujemy się na ogół instrumentalnym podejściu do pracy i chcemy osiągnąć zamierzony cel przy minimalnym nakładzie pracy i wysiłku. Nie zwracamy natomiast uwagi na trwałą postawę wobec pracy. W przypadku sportu może to oznaczać, że piłkarze za racjonalne zachowanie będą przyjmowali wygrywanie meczy wtedy, gdy można osiągnąć wysokie premie za zwycięstwo, a w przypadku, gdy premia jest niska lub jej nie ma „odpuszczanie” meczu. Tymczasem w przypadku biznesu naszym klientom i kontrahentom zależy na powtarzalnej wysokiej jakości i rzetelnym podejściu do obowiązków w każdej chwili i sytuacji. Istotną pomocą może być wzmocnienie Zarządzanie przez Cele, pracą nad wartościami i postawami pracowników. Tym samym Zarządzanie przez Cele powinno być zharmonizowane z Zarządzaniem Przez Wartości. Wartością tak w sporcie, jak i w biznesie powinien być nie tylko dobry mierzalny wynik, ale po prostu dobra gra i dobra praca. Bez równoczesnego myślenia o mierzalnych wynikach i obserwowalnych zachowania połączone  z myśleniem o wartościach i postawach, nasze firmy działające w trudnym otoczeniu biznesowym będą wyglądały  coraz bardziej jak ilustracja z korporacyjnej bajki o wyścigu szczurów, w którym wszyscy biegną żeby zdobyć nagrodę i jednocześnie chcą uciec od ryzyka zostania z tyłu, bycia przegranym i zredukowanym. W korporacyjnym wyścigu wszystko dobrze działa, dopóki w zrozumiały i przewidywalny sposób działają nagrody i kary. Jeśli tak nie jest motywacja do pracy natychmiast spada, a troska o klienta i jakość okazuje się korporacyjną pozą, a nie trwałym elementem postawy pracownika.

Taka jest też rzeczywistość wielu organizacji, w których menedżerowie stają się swoistymi „poganiaczami osłów” z kijem w jednym ręku i marchewką na długiej wędce w drugiej.  Czasami dzięki takiemu podejściu można uzyskać dobre wyniki, ale to zdecydowanie zbyt mało, aby firma mogła stać się miejscem, do którego ludzie chcą przychodzić z poczuciem zadowolenia z atmosfery pracy i satysfakcji ze swoich dokonań zawodowych.

Zarządzanie Przez Cele mogłoby przynieść znacznie więcej korzyści, gdyby było rozwijane równolegle z Zarządzaniem Przez Wartości. Wprowadzenie do firmy nie tylko myślenia o celach, ale również o wartościach może być bardzo wzbogacające zarówno dla menedżerów, jak i dla pracowników. Jak pokazują doświadczenia jest to też niezwykle trudne, gdyż problematyki wartości nie można traktować w sposób powierzchowny i nakierowany na szybki efekt.

Dlaczego firma potrzebuje wartości?

Określenie kluczowych wartości i wprowadzenie ich do kultury organizacyjnej może przynieść bardzo wiele ważnych korzyści, których nie da się osiągnąć koncentrując się jedynie na zarządzaniu przez cele. Oto niektóre z nich:

  1. Wizja rozwoju firmy i jej cele będą znacznie silniej i trwalej działały na pracowników, jeśli będą powiązane z istotnymi wartościami. Myślenie wyłącznie w kategoriach zysku i wielkości sprzedaży może mieć magiczne znaczenie dla części pracowników, a szczególnie dla tych, którzy mają możliwość osiągania wysokich premii za efekty finansowe na poziomie całej firmy, ale dla wielu pracowników pojęcie zysku całej firmy to kategoria zupełnie abstrakcyjna i mało przemawiająca do wyobraźni. Zarządzanie Przez Cele pozwala na ukierunkowanie energii pracowników, ale tą energię trzeba jeszcze ustabilizować i stale wzmacniać. W pewnych sytuacjach dobre efekty możemy osiągnąć, jeśli to w oparciu o nasze wartości będziemy budować cele, a nie odwrotnie, bo wówczas każda poważniejsza zmiana strategii może nas zmuszać do zmiany w konfiguracji i rozumieniu naszych wartości firmowych.
  2. W wykonywaniu wielu zadań przez pracowników realizujących zadania o charakterze wykonawczym, ale mało spektakularnym, np.: kierowcy autokaru wiozącego turystów, urzędnika na poczcie lub mechanika w serwisie samochodowym – opisanie ich zadań z punktu widzenia wartości firmy może nadać im głębszy sens, pomóc w budowaniu odpowiedniej postawy pracownika oraz wzmacnianiu ich dumy zawodowej i poczucia satysfakcji z wykonywanej pracy. Odwołanie się do wartości może również pomóc w pewnym stopniu w uzyskaniu wskazań, jak powinny być wykonywane niektóre z zadań.
  3. Odwołanie się do wartości w zarządzaniu firmą, tak na poziomie strategii i wizji, jak i na poziomie procedur określających codzienne rutynowe działania, może pozwolić na budowanie wizerunku firmy, jako organizacji działającej w sposób logiczny, racjonalny i przewidywalny. W efekcie może rosnąć zarówno satysfakcja zawodowa pracowników, jak i efektywność realizowanych procesów.
  4. Zarządzanie Przez Wartości może pozwolić społeczności firmowej również na odniesienie się do wartości ogólnospołecznych oraz ułatwić określenie, jakie decyzje powinny być podejmowane w sytuacji konfliktu wartości.

Jak wprowadzić w firmie Zarządzanie Przez Wartości?

Wprowadzenie Zarządzania Przez Wartości może być znacznie trudniejsze niż Zarządzania Przez Cele. Wartości muszą uwzględniać nie tylko wizję firmy, ale i specyfikę pracowników, wraz z ich sposobem myślenia i postrzegania otaczającego świata. Nie da się też zrobić tego szybko. Równie niebezpieczne może być wprowadzanie wartości „na pokaz”, w oderwaniu od faktycznych intencji i metod działania stosowanych w firmie. Niewiele firm rzeczywiści stara się wprowadzić Zarządzanie Przez Wartości, a jeszcze mniej ma trwałe sukcesy. No cóż, wartości trzeba traktować poważnie!

Dr Andrzej Woźniakowski

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *